Όταν η υποχρεωτική στρατιωτική υπηρεσία μετατρέπεται, χρόνια αργότερα, σε χιλιάδες ευρώ για τη συνταξιοδότηση

Ένα ζήτημα που αφορά χιλιάδες σημερινούς και μελλοντικούς συνταξιούχους επανέρχεται στο προσκήνιο: η αναγνώριση και εξαγορά της πραγματικής στρατιωτικής υπηρεσίας ως συντάξιμου χρόνου.

Για όσους υπηρέτησαν υποχρεωτικά τη στρατιωτική τους θητεία, η διαδικασία αναγνώρισης μπορεί να σημαίνει την καταβολή σημαντικών χρηματικών ποσών, προκειμένου ο χρόνος που αφιερώθηκε στην υποχρεωτική υπηρεσία της πατρίδας να υπολογιστεί στη συνταξιοδότηση.

Πώς υπολογίζεται η εξαγορά

Η εξαγορά του πλασματικού χρόνου στρατιωτικής υπηρεσίας υπολογίζεται με βάση ποσοστό 20% επί των μηνιαίων συντάξιμων αποδοχών, για κάθε μήνα που αναγνωρίζεται.

Ενδεικτικά, εφόσον οι ασφαλιστέες αποδοχές ανέρχονται σε 1.000 ευρώ, το κόστος ανέρχεται σε 200 ευρώ για κάθε μήνα.

Έτσι:

• για 18 μήνες απαιτούνται 3.600 ευρώ,
• για 21 μήνες απαιτούνται 4.200 ευρώ,
• για 24 μήνες απαιτούνται 4.800 ευρώ,

με βάση το συγκεκριμένο υποθετικό ποσό των 1.000 ευρώ μηνιαίων αποδοχών.

Σε περίπτωση εφάπαξ καταβολής προβλέπεται έκπτωση, ενώ υπάρχει και δυνατότητα εξόφλησης μέσω παρακράτησης από τη σύνταξη, μέχρι την ολοκλήρωση της εξόφλησης.

Το τελικό ποσό, επομένως, μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικό, ιδίως για εργαζομένους με υψηλότερες συντάξιμες αποδοχές.

Μια υποχρεωτική υπηρεσία που αποκτά κόστος δεκαετίες αργότερα

Ο προβληματισμός γίνεται εντονότερος αν αναλογιστεί κανείς ότι οι σημερινοί ασφαλισμένοι που βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση υπηρέτησαν σε διαφορετικές εποχές, όταν η στρατιωτική θητεία είχε πολύ μεγαλύτερη διάρκεια.

Πολλοί υπηρέτησαν 18, 21, 24 ή ακόμη και 28 μήνες.

Η υπηρεσία αυτή δεν ήταν επιλογή. Ήταν υποχρέωση που επέβαλλε η νομοθεσία στους άνδρες που καλούνταν να υπηρετήσουν.

Για πολλούς νέους εκείνης της εποχής αυτό σήμαινε απομάκρυνση από την οικογένεια, διακοπή των σπουδών ή της εργασίας και σημαντική οικονομική επιβάρυνση.

Οι αποδοχές των στρατευμένων ήταν συμβολικές και δεν μπορούσαν να συγκριθούν με έναν κανονικό μισθό.

Παράλληλα, όσοι απουσίαζαν από την εργασία τους για να υπηρετήσουν αντιμετώπιζαν, μετά την απόλυσή τους, την ανάγκη να επανενταχθούν επαγγελματικά και να ανακτήσουν το έδαφος που είχαν χάσει.

Τα παραδείγματα των 21 και 24 μηνών

Το ζήτημα γίνεται πιο κατανοητό μέσα από πραγματικά παραδείγματα.

Ασφαλισμένος που συνταξιοδοτήθηκε πριν από περίπου τρία χρόνια και αναγνώρισε 21 μήνες στρατιωτικής θητείας, με κόστος 180 ευρώ ανά μήνα, κατέβαλε συνολικά:

21 × 180 = 3.780 ευρώ.

Στην περίπτωση άλλου ασφαλισμένου, ο οποίος πρόκειται να συνταξιοδοτηθεί και υπηρέτησε 24 μήνες στο Πολεμικό Ναυτικό, με κόστος 300 ευρώ ανά μήνα, το συνολικό ποσό ανέρχεται σε:

24 × 300 = 7.200 ευρώ.

Πρόκειται για σημαντικά ποσά, ιδιαίτερα όταν αφορούν υπηρεσία η οποία πραγματοποιήθηκε υποχρεωτικά και σε αρκετές περιπτώσεις κάτω από ιδιαίτερα απαιτητικές συνθήκες.

Από τον Έβρο και τα Τεθωρακισμένα μέχρι τις περιπολίες στο Αιγαίο

Χιλιάδες στρατεύσιμοι υπηρέτησαν σε μάχιμες μονάδες, σε παραμεθόριες περιοχές, σε πλοία και σε ιδιαίτερα απαιτητικές συνθήκες.

Υπηρεσία στον Έβρο, ασκήσεις, πορείες, σκοπιές σε δύσκολες καιρικές συνθήκες, νυχτερινές εκπαιδεύσεις και θαλάσσιες περιπολίες αποτελούν μέρος της εμπειρίας μιας ολόκληρης γενιάς στρατευσίμων.

Για πολλούς από αυτούς η θητεία δεν ήταν απλώς μια χρονική περίοδος μακριά από την εργασία και την οικογένεια. Ήταν μια υποχρεωτική διακοπή της επαγγελματικής και προσωπικής τους ζωής.

Το ζήτημα της ισότητας

Εδώ βρίσκεται και ο πυρήνας του προβληματισμού.

Το άρθρο 4 του Συντάγματος κατοχυρώνει την αρχή της ισότητας ενώπιον του νόμου και την ισότητα δικαιωμάτων και υποχρεώσεων Ελλήνων και Ελληνίδων.

Το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσο είναι κοινωνικά και πολιτικά δίκαιο ένας χρόνος υποχρεωτικής στρατιωτικής υπηρεσίας, ο οποίος αφαιρέθηκε από την επαγγελματική και οικονομική ζωή ενός ανθρώπου, να απαιτεί δεκαετίες αργότερα νέα οικονομική επιβάρυνση προκειμένου να αξιοποιηθεί συνταξιοδοτικά.

Ο προβληματισμός γίνεται ακόμη εντονότερος όταν συγκρίνεται η μεταχείριση διαφορετικών κατηγοριών πολιτών και όταν η υποχρεωτική θητεία αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως χρόνος που πρέπει να «αγοραστεί» για να προσμετρηθεί.

Δεν μπορεί να αγνοηθεί η πραγματική θυσία χρόνου και εισοδήματος

Η στρατιωτική θητεία είχε για πολλούς πραγματικό οικονομικό κόστος.

Ο νέος που εγκατέλειπε προσωρινά την εργασία του δεν είχε μισθό αντίστοιχο με αυτόν που θα λάμβανε στην πολιτική ζωή. Παράλληλα, μπορούσε να χάσει επαγγελματικές ευκαιρίες, πελατεία ή θέσεις εργασίας.

Μετά την απόλυση, χρειαζόταν σε αρκετές περιπτώσεις ένα σημαντικό χρονικό διάστημα για να επανέλθει επαγγελματικά.

Για τον λόγο αυτό η συζήτηση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στο ποσό της εξαγοράς. Πρέπει να εξετάζεται και η πραγματική απώλεια χρόνου, εισοδήματος και επαγγελματικών ευκαιριών που προκάλεσε η υποχρεωτική υπηρεσία.

Μια διαφορετική προσέγγιση

Το ζητούμενο δεν είναι κατ’ ανάγκη η πλήρης κατάργηση κάθε δυνατότητας εξαγοράς πλασματικών ετών.

Θα μπορούσε, όμως, να εξεταστεί ειδική ρύθμιση για τη στρατιωτική θητεία που πραγματοποιήθηκε υποχρεωτικά, ώστε τουλάχιστον ένα μέρος της να αναγνωρίζεται χωρίς οικονομική επιβάρυνση.

Μια ενδεικτική πρόταση θα μπορούσε να αφορά την αυτόματη αναγνώριση 12 μηνών πραγματικής υποχρεωτικής στρατιωτικής υπηρεσίας ως συντάξιμου χρόνου, χωρίς εξαγορά, ενώ για τον επιπλέον χρόνο να παραμένει η δυνατότητα αναγνώρισης σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο.

Μια τέτοια προσέγγιση θα αποτελούσε αντικείμενο θεσμικής και κοινωνικής συζήτησης και θα έδινε απάντηση στο ερώτημα εάν η υποχρεωτική υπηρεσία προς την Πολιτεία πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως χρόνος που ο πολίτης καλείται να «αγοράσει» όταν φτάσει στη συνταξιοδότηση.

Η πολιτεία οφείλει να επανεξετάσει το ζήτημα

Οι άνθρωποι που υπηρέτησαν τη στρατιωτική τους θητεία δεν ζητούν να αναγνωριστεί κάτι που δεν έκαναν.

Ζητούν να εξεταστεί εάν είναι δίκαιο να καταβάλλουν, πολλά χρόνια αργότερα, χιλιάδες ευρώ για να προσμετρηθεί στη σύνταξή τους ένας χρόνος κατά τον οποίο εκπλήρωσαν μια υποχρέωση που τους επέβαλε η ίδια η Πολιτεία.

Η συζήτηση για την εξαγορά της στρατιωτικής θητείας δεν είναι μόνο οικονομική. Είναι ζήτημα ισότητας, κοινωνικής δικαιοσύνης και αναγνώρισης μιας υποχρεωτικής υπηρεσίας.

Η Πολιτεία οφείλει να εξετάσει εάν το ισχύον σύστημα ανταποκρίνεται στις συνθήκες και στις θυσίες των προηγούμενων γενεών και να ανοίξει έναν ουσιαστικό διάλογο για μια δικαιότερη αντιμετώπιση της πραγματικής στρατιωτικής υπηρεσίας κατά τον υπολογισμό της σύνταξης.

Η υποχρεωτική θητεία δεν ήταν επιλογή. Για χιλιάδες Έλληνες ήταν καθήκον. Το ερώτημα είναι αν, δεκαετίες αργότερα, πρέπει να μετατρέπεται και σε μια ακόμη οικονομική επιβάρυνση για τη συνταξιοδότηση.