Διαφορετικοί κανόνες ανά ηλικία, αυξημένες υποχρεώσεις για τις πλατφόρμες και εργαλεία επαλήθευσης ηλικίας – Σε εξέλιξη η ευρωπαϊκή νομοθετική διαδικασία

Νέο πλαίσιο για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά και εφήβους βρίσκεται υπό διαμόρφωση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με την προτεινόμενη προσέγγιση να διαφοροποιεί τους περιορισμούς ανά ηλικιακή ομάδα και να προβλέπει αυξημένες ευθύνες για τις ίδιες τις ψηφιακές πλατφόρμες.

Η ευρωπαϊκή πρόταση δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, καθώς βρίσκεται σε εξέλιξη η νομοθετική διαδικασία. Ως εκ τούτου, οι τελικές ρυθμίσεις ενδέχεται να διαφοροποιηθούν πριν από την οριστική έγκρισή τους.

Οι συζητήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο αποκτούν ιδιαίτερη σημασία και για την Ελλάδα, καθώς έχει ήδη παρουσιαστεί εθνικός σχεδιασμός για τον περιορισμό της πρόσβασης ανηλίκων κάτω των 15 ετών σε συγκεκριμένες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.

Τι προβλέπει η ευρωπαϊκή πρόταση ανά ηλικία

Το προτεινόμενο ευρωπαϊκό πλαίσιο δεν αντιμετωπίζει με ενιαίο τρόπο όλους τους ανηλίκους.

Παιδιά κάτω των 13 ετών

Για τις ηλικίες κάτω των 13 ετών προβλέπεται αποκλεισμός από τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.

Ηλικίες 13 έως 15 ετών

Για τους εφήβους ηλικίας από 13 έως 15 ετών προβλέπεται δυνατότητα χρήσης των social media για χρόνο που μπορεί να φτάνει έως και μία ώρα ημερησίως.

Για αυτή την ηλικιακή ομάδα προβλέπεται παράλληλα η δημιουργία ειδικών «mini accounts», τα οποία θα συνδέονται με τον λογαριασμό γονέα ή κηδεμόνα.

Από 15 ετών και άνω

Μετά τη συμπλήρωση των 15 ετών, σύμφωνα με την υπό εξέταση πρόταση, οι ανήλικοι θα μπορούν να δημιουργούν οι ίδιοι λογαριασμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Περισσότερες ευθύνες για τις ψηφιακές πλατφόρμες

Το ευρωπαϊκό σχέδιο δεν περιορίζεται μόνο στη θέσπιση ηλικιακών ορίων.

Μέσω του προτεινόμενου EU Kids Act, οι εταιρείες τεχνολογίας καλούνται να αποδεικνύουν ότι οι υπηρεσίες και τα προϊόντα τους σχεδιάζονται λαμβάνοντας υπόψη την προστασία των παιδιών και των εφήβων.

Εφόσον το πλαίσιο εγκριθεί, οι πλατφόρμες θα πρέπει να καταρτίζουν και να εφαρμόζουν συγκεκριμένα σχέδια προστασίας των ανηλίκων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αρχή της «ασφάλειας ήδη από τον σχεδιασμό» (safety by design) για τους χρήστες κάτω των 18 ετών.

Στόχος είναι, μεταξύ άλλων, να περιοριστούν χαρακτηριστικά των ψηφιακών υπηρεσιών που ενδέχεται να είναι ιδιαίτερα ελκυστικά, εθιστικά ή επιβαρυντικά για τους νεότερους χρήστες.

Η επαλήθευση της ηλικίας στο επίκεντρο

Ένα από τα βασικά ζητήματα που συνδέονται με την εφαρμογή των ηλικιακών περιορισμών είναι ο τρόπος με τον οποίο θα επιβεβαιώνεται η ηλικία των χρηστών.

Στο ευρωπαϊκό σχέδιο προβλέπεται η αξιοποίηση ευρωπαϊκής εφαρμογής για την επαλήθευση της ηλικίας, ώστε οι πλατφόρμες να μπορούν να διαπιστώνουν την ηλικιακή κατηγορία στην οποία ανήκει ο χρήστης.

Η αποτελεσματική επαλήθευση ηλικίας αποτελεί, επομένως, βασικό στοιχείο για την πρακτική εφαρμογή των προτεινόμενων περιορισμών.

Τι έχει ανακοινωθεί στην Ελλάδα

Παράλληλα με τις ευρωπαϊκές εξελίξεις, η Ελλάδα έχει παρουσιάσει δικό της σχέδιο για τον περιορισμό της πρόσβασης ανηλίκων στα social media.

Ο ελληνικός σχεδιασμός αφορά ανηλίκους κάτω των 15 ετών και συγκεκριμένες πλατφόρμες, μεταξύ των οποίων:

• Instagram,
• Facebook,
• TikTok,
• Snapchat.

Σύμφωνα με τις σχετικές ανακοινώσεις που περιλαμβάνονται στο υπό εξέταση πλαίσιο, είχε προβλεφθεί έναρξη εφαρμογής από 1η Ιανουαρίου, ενώ οι περιορισμοί δεν θα αφορούσαν τις εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων.

Το Kids Wallet ως εργαλείο επαλήθευσης

Στον ελληνικό σχεδιασμό έχει αναφερθεί το Kids Wallet ως πιθανό εργαλείο για την εξακρίβωση της ηλικίας των χρηστών.

Παράλληλα, έχει προβλεφθεί η δυνατότητα επιβολής κυρώσεων και προστίμων στις ψηφιακές πλατφόρμες σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τις προβλεπόμενες υποχρεώσεις.

Το ελληνικό μοντέλο κινείται, επομένως, στην κατεύθυνση συνδυασμού ηλικιακών περιορισμών, τεχνολογικής επαλήθευσης και ευθύνης των ίδιων των πλατφορμών.

Η εμπειρία της Αυστραλίας

Κατά την επεξεργασία των ευρωπαϊκών προτάσεων εξετάστηκε και η εμπειρία της Αυστραλίας.

Στην Αυστραλία έχει εφαρμοστεί απαγόρευση πρόσβασης στα social media για άτομα κάτω των 16 ετών.

Ωστόσο, η εφαρμογή του μέτρου έχει αντιμετωπίσει πρακτικές δυσκολίες. Σύμφωνα με το υλικό που εξετάζεται, έχουν καταγραφεί περιπτώσεις ανηλίκων που εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες παρά τους περιορισμούς.

Η αυστραλιανή εμπειρία αποτελεί έτσι ένα από τα παραδείγματα που λαμβάνονται υπόψη στη συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να εφαρμοστούν αποτελεσματικά αντίστοιχοι περιορισμοί.

Εθνικές πρωτοβουλίες σε Γαλλία και Ισπανία

Το ζήτημα της πρόσβασης των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης απασχολεί ήδη αρκετά κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Γαλλία και η Ισπανία, μεταξύ άλλων χωρών, έχουν προχωρήσει σε δικές τους πρωτοβουλίες και ρυθμίσεις σχετικά με τη χρήση των social media από παιδιά και εφήβους.

Οι διαφορετικές εθνικές προσεγγίσεις αποτελούν μέρος της ευρύτερης ευρωπαϊκής συζήτησης για την προστασία των ανηλίκων στο ψηφιακό περιβάλλον.

Το επόμενο βήμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Παρά τις προτάσεις που έχουν ήδη διατυπωθεί, το ευρωπαϊκό πλαίσιο δεν έχει ακόμη λάβει την τελική του μορφή.

Η νομοθετική διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη και το ακριβές εύρος των πλατφορμών που θα καλυφθούν, οι τελικές ηλικιακές ρυθμίσεις, οι μηχανισμοί επαλήθευσης και οι υποχρεώσεις των ψηφιακών εταιρειών αναμένεται να οριστικοποιηθούν μέσα από την ευρωπαϊκή διαδικασία.

Το βασικό ζητούμενο που αναδεικνύεται είναι η δημιουργία ενός ψηφιακού περιβάλλοντος στο οποίο η πρόσβαση των παιδιών και των εφήβων στα social media θα συνδυάζεται με αυξημένα μέτρα προστασίας, μεγαλύτερη ευθύνη των πλατφορμών και αποτελεσματικότερους μηχανισμούς ελέγχου της ηλικίας.