Σηµαντικές αδυναµίες στις βασικές δεξιότητες των 15χρονων µαθητών, αλλά και βαθύτερα ζητήµατα που αφορούν τη λειτουργία του ελληνικού σχολείου, τις συνθήκες διδασκαλίας και τη σχέση των παιδιών µε τη µάθηση, αποτυπώνουν τα αποτελέσµατα της έρευνας PISA 2025. Την ίδια στιγµή, πάντως, η Ελλάδα φαίνεται να ανακόπτει τη συνεχή διεύρυνση της απόστασης που καταγραφόταν επί περισσότερο από µια δεκαετία από τον µέσο όρο του ΟΟΣΑ.

Η PISA (Programme for International Student Assessment) είναι η διεθνής έρευνα του Οργανισµού Οικονοµικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), η οποία πραγµατοποιείται ανά τριετία και αξιολογεί τις γνώσεις και τις δεξιότητες 15χρονων µαθητών. ∆εν εξετάζει απλώς κατά πόσο οι µαθητές έχουν αποµνηµονεύσει τη σχολική ύλη, αλλά κυρίως εάν µπορούν να αξιοποιήσουν όσα γνωρίζουν για να κατανοήσουν και να αντιµετωπίσουν προβλήµατα της καθηµερινής ζωής. Στην PISA 2025 συµµετείχαν περίπου 765.000 µαθητές από 91 χώρες, ενώ στην Ελλάδα έλαβαν µέρος 6.858 15χρονοι από 229 σχολεία.

Κάτω από τη βάση

Ενα από τα ευρήµατα που προκαλούν τον µεγαλύτερο προβληµατισµό αφορά το ποσοστό των µαθητών που δεν κατακτούν το βασικό επίπεδο λειτουργικού εγγραµµατισµού στη χώρα µας. Στα Μαθηµατικά το ποσοστό φτάνει το 49,5%, στην Κατανόηση Κειµένου το 43,8% και στις Φυσικές Επιστήµες το 40,9%. Με άλλα λόγια, ένα σηµαντικό µέρος των 15χρονων ολοκληρώνει την Υποχρεωτική Εκπαίδευση χωρίς να έχει κατακτήσει βασικές δεξιότητες που απαιτούνται για την κατανόηση κειµένων, απλών φυσικών φαινοµένων και την πραγµατοποίηση βασικών µαθηµατικών συλλογισµών. Την ώρα, πάντως, που η υποχώρηση των επιδόσεων αποτελεί διεθνές φαινόµενο, η Ελλάδα φαίνεται να ανακόπτει την τάση συνεχούς διεύρυνσης της απόστασης από τον µέσον όρο του ΟΟΣΑ, µε το χάσµα να περιορίζεται στα Μαθηµατικά

Ανόμοιες καταστάσεις

Ο πρώην πρόεδρος του ∆ιοικητικού Συµβουλίου της ΟΛΜΕ, Νίκος Παπαχρήστος, σχολιάζοντας τα αποτελέσµατα στην «Κυριακάτικη Απογευµατινή», θέτει ζήτηµα ως προς τον τρόπο µε τον οποίο ερµηνεύονται οι διεθνείς συγκρίσεις. Οπως εξηγεί, σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες ακολουθείται διαφορετικό εκπαιδευτικό µοντέλο, στο οποίο οι µαθητές κατευθύνονται από µικρότερη ηλικία σε εναλλακτικές εκπαιδευτικές διαδροµές, ανάλογα µε τις επιδόσεις τους. «Παραγνωρίζουµε το γεγονός ότι σε πάρα πολλές χώρες της Ευρώπης έχουν τη λογική του επιλεκτικού σχολείου», αναφέρει, φέρνοντας ως χαρακτηριστικό παράδειγµα τη Γερµανία και καταλήγοντας πως «συγκρίνουµε δύο ανόµοιες καταστάσεις».

Στη συνέχεια, εµφανίζεται επικριτικός και ως προς τον τρόπο µε τον οποίο αξιοποιούνται τα αποτελέσµατα της PISA στην Ελλάδα, υποστηρίζοντας ότι χρησιµοποιούνται από τις κυβερνήσεις των τελευταίων ετών για να στηρίξουν εκπαιδευτικές πολιτικές µε τις οποίες διαφωνεί.

Οι μαθητές

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και όσα απαντούν οι ίδιοι οι µαθητές για την καθηµερινότητά τους µέσα στην τάξη. Σύµφωνα µε τα αποτελέσµατα, οι Ελληνες µαθητές αναφέρουν χαµηλότερο βαθµό υποστήριξης της µάθησής τους από τους εκπαιδευτικούς σε σύγκριση µε τις χώρες του ΟΟΣΑ.

Ο κ. Παπαχρήστος αµφισβητεί ότι το συγκεκριµένο εύρηµα αποτυπώνει την πραγµατική προσπάθεια που καταβάλλεται από τους εκπαιδευτικούς. «Οι περισσότεροι συνάδελφοι καταθέτουν την ψυχή τους», διευκρινίζει, υποστηρίζοντας ότι το επάγγελµα του εκπαιδευτικού αντιµετωπίζεται απαξιωτικά από την πολιτεία και, συνακόλουθα, από µέρος της κοινωνίας.

Ο ίδιος στρέφει το ενδιαφέρον στις συνθήκες λειτουργίας των σχολείων, κάνοντας λόγο για ελλείψεις σε βασικές υποδοµές και εποπτικά µέσα, υποχρηµατοδότηση και κενά σε εκπαιδευτικό προσωπικό. Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στον γραφειοκρατικό φόρτο, σηµειώνοντας ότι οι εκπαιδευτικοί αφιερώνουν σηµαντικό αριθµό εργατοωρών σε διοικητικές διαδικασίες. Ενδεικτική της σχέσης των παιδιών µε το σχολείο είναι και η απάντησή τους στο κατά πόσο αυτό τα προετοιµάζει για τη ζωή µετά την αποφοίτηση. Το 64,7% των µαθητών στην Ελλάδα δηλώνουν ότι το σχολείο έχει κάνει λίγα για να τους προετοιµάσει για την ενήλικη ζωή, έναντι 48,6% κατά µέσον όρο στον ΟΟΣΑ.

Ο κ. Παπαχρήστος αποδίδει σε σηµαντικό βαθµό αυτή την εικόνα στον έντονο προσανατολισµό του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήµατος προς τις Πανελλαδικές Εξετάσεις και την εισαγωγή στα ΑΕΙ. Τονίζει, ωστόσο, ότι πολλά σχολεία επιχειρούν να προσφέρουν στα παιδιά εµπειρίες πέρα από τη στενή σχολική ύλη, συµµετέχοντας σε περιβαλλοντικά και πολιτιστικά προγράµµατα, δράσεις αγωγής υγείας και Erasmus, αλλά και οργανώνοντας επισκέψεις σε χώρους εργασίας και δράσεις επαγγελµατικού προσανατολισµού.

Πειθαρχία

Η PISA καταγράφει επίσης περισσότερα προβλήµατα πειθαρχίας, αδικαιολόγητες απουσίες και καθυστερήσεις στα ελληνικά σχολεία σε σχέση µε τον ΟΟΣΑ, ενώ η τάση στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας εµφανίζεται επιβαρυντική. «Τα περιστατικά απειθαρχίας πληθαίνουν», λέει ο κ. Παπαχρήστος, συµπληρώνοντας ότι οι εκπαιδευτικοί αισθάνονται συχνά απροστάτευτοι όταν καλούνται να αντιµετωπίσουν δύσκολες συµπεριφορές µέσα στο σχολείο.

Ο ίδιος συνδέει την επιδείνωση του φαινοµένου µε ευρύτερες κοινωνικές αλλαγές, αλλά και µε τις συνέπειες της οικονοµικής κρίσης και της πανδηµίας, επισηµαίνοντας παράλληλα ότι η αύξηση των περιστατικών απειθαρχίας δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό φαινόµενο. Ακόµη ένα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι οι µαθητές στην Ελλάδα αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στη µελέτη στο σπίτι και στην εξωσχολική υποστήριξη από τον µέσο όρο του ΟΟΣΑ, χωρίς αυτό να µεταφράζεται σε αντίστοιχα υψηλότερες επιδόσεις. Τα αποτελέσµατα της έρευνας της PISA 2025, εποµένως, ανοίγουν µια συζήτηση που ξεπερνά τις βαθµολογίες και τις διεθνείς κατατάξεις. Το κρίσιµο ερώτηµα είναι κατά πόσο το ελληνικό σχολείο µπορεί να µετατρέψει τις πολλές ώρες διδασκαλίας και µελέτης σε ουσιαστική γνώση και δεξιότητες και, ταυτόχρονα, να προετοιµάσει τους µαθητές για τη ζωή µετά το σχολείο.


Δημοσιεύτηκε στην «Κυριακάτικη Απογευματινή»