Νέο θεσμικό πλαίσιο για το εναλλακτικό μάθημα – Τι προβλέπεται για το περιεχόμενο, τους μαθητές, τη συγκρότηση τμημάτων, τις αναθέσεις και το εκπαιδευτικό υλικό

Η «Ηθική» αποτελεί πλέον θεσμοθετημένο εναλλακτικό μάθημα για τους μαθητές και τις μαθήτριες που έχουν απαλλαγεί από το μάθημα των Θρησκευτικών.

Το μάθημα των Θρησκευτικών δεν καταργείται ούτε αντικαθίσταται. Τα δύο μαθήματα λειτουργούν παράλληλα στο σχολικό πρόγραμμα και, σύμφωνα με το Υπουργείο Παιδείας και το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, αποτελούν διακριτά γνωστικά αντικείμενα.

Η Ηθική προβλέπεται να διδάσκεται από τη Γ΄ Δημοτικού έως και τη Γ΄ Λυκείου, σε όλους τους τύπους σχολείων, δημιουργώντας για πρώτη φορά ένα συνεχές πρόγραμμα Ηθικής Εκπαίδευσης που καλύπτει σχεδόν ολόκληρη τη σχολική πορεία ενός μαθητή.

Ποιοι μαθητές παρακολουθούν Ηθική

Βασική αρχή του νέου πλαισίου είναι ότι:

• οι μαθητές που παρακολουθούν το μάθημα των Θρησκευτικών συνεχίζουν να διδάσκονται Θρησκευτικά,
• οι μαθητές που έχουν απαλλαγεί από τα Θρησκευτικά παρακολουθούν το μάθημα της Ηθικής,
• η Ηθική δεν αποτελεί γενικευμένη αντικατάσταση των Θρησκευτικών για το σύνολο των μαθητών.

Το Υπουργείο Παιδείας συνδέει το συγκεκριμένο πλαίσιο με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, επισημαίνοντας ότι τα δύο μαθήματα είναι διακριτά.

Τι είναι το μάθημα της Ηθικής

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ), γενικός σκοπός της Ηθικής είναι η ολόπλευρη ανάπτυξη του μαθητή ως υπεύθυνου, ενεργού και δημοκρατικού πολίτη.

Το μάθημα δίνει έμφαση στον σεβασμό:

• του εαυτού,
• των άλλων,
• του περιβάλλοντος,
• των δικαιωμάτων,
• της διαφορετικότητας.

Παράλληλα, καλλιεργεί δεξιότητες και στάσεις που συνδέονται με:

• την κριτική σκέψη,
• την επιχειρηματολογία,
• τον διάλογο,
• τον ηθικό αναστοχασμό,
• την ενσυναίσθηση,
• τη δικαιοσύνη,
• την υπευθυνότητα,
• την αλληλεγγύη,
• την ανεκτικότητα,
• τη λήψη αποφάσεων.

Δεν πρόκειται, επομένως, για μάθημα διδασκαλίας μιας συγκεκριμένης θρησκευτικής πίστης, αλλά για εκπαιδευτικό αντικείμενο που εστιάζει στην ηθική σκέψη και στην επεξεργασία ζητημάτων που απασχολούν τον άνθρωπο και την κοινωνία.

Από τις έτοιμες απαντήσεις στα «ανοικτά» ερωτήματα

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Ηθικής, σύμφωνα με το Πρόγραμμα Σπουδών για το Γυμνάσιο, είναι η εισαγωγή των μαθητών στην ηθικοφιλοσοφική σκέψη και στην πρακτική διάσταση των ηθικών ζητημάτων.

Κεντρική θέση έχουν τα λεγόμενα «ανοικτά» ερωτήματα, δηλαδή ερωτήματα στα οποία δεν υπάρχει πάντοτε μία αυτονόητη ή μοναδική απάντηση.

Ο μαθητής καλείται να:

1. αναγνωρίζει ένα ηθικό ζήτημα,
2. εξετάζει διαφορετικές απόψεις,
3. συγκρίνει επιχειρήματα,
4. αξιολογεί τις θέσεις που διατυπώνονται,
5. διαμορφώνει τη δική του άποψη,
6. αιτιολογεί τη θέση του μέσα από διάλογο και επιχειρηματολογία.

Με αυτόν τον τρόπο, η Ηθική παρουσιάζεται ως διαδικασία σκέψης και διαλόγου και όχι ως ένας κατάλογος προκαθορισμένων «σωστών» και «λανθασμένων» συμπεριφορών.

Δεν πρόκειται για «μάθημα αθεΐας»

Το Πρόγραμμα Σπουδών δεν χαρακτηρίζει την Ηθική ως αντιθρησκευτικό μάθημα.

Η θεματολογία της περιλαμβάνει ζητήματα όπως η δικαιοσύνη, τα δικαιώματα, η διαφορετικότητα, η υπευθυνότητα, η ανεκτικότητα και η ενσυναίσθηση.

Στο Γυμνάσιο ο φιλοσοφικός χαρακτήρας γίνεται εντονότερος, με τους μαθητές να καλούνται να επεξεργάζονται ηθικά διλήμματα και να εξετάζουν διαφορετικές οπτικές.

Στόχος είναι η σύνδεση αξιών, στάσεων και συμπεριφορών και η καλλιέργεια της ικανότητας του μαθητή να αντιμετωπίζει σύνθετα ζητήματα μέσα από τη λογική της δημοκρατικής συνύπαρξης.

Σύγχρονα ζητήματα στο περιεχόμενο του μαθήματος

Σύμφωνα με τις σχετικές τοποθετήσεις που συνοδεύουν την ανάπτυξη του μαθήματος, στις μεγαλύτερες τάξεις εντάσσονται πιο σύνθετες θεματικές.

Μεταξύ των ζητημάτων που αναφέρονται είναι:

• τα ανθρώπινα δικαιώματα,
• οι κοινωνικές σχέσεις,
• η ισότητα,
• τα ζητήματα φύλου,
• οι σύγχρονες κοινωνικές προκλήσεις,
• η τεχνολογία,
• η τεχνητή νοημοσύνη,
• τα προσωπικά δεδομένα,
• η διαδικτυακή ταυτότητα,
• τα deepfakes,
• ο ψηφιακός εκφοβισμός,
• οι αλγοριθμικές αποφάσεις,
• η παραπληροφόρηση,
• η βιοηθική,
• το περιβάλλον,
• η τεχνολογική ευθύνη.

Η θεματολογία αυτή συνδέεται με την προσπάθεια το σχολείο να προετοιμάζει τους μαθητές για ηθικά και κοινωνικά ζητήματα που προκύπτουν στο σύγχρονο ψηφιακό και κοινωνικό περιβάλλον.

Ο ομότιμος Καθηγητής Φιλοσοφίας του ΕΚΠΑ Στέλιος Βιρβιδάκης, επόπτης των εργασιών της συγγραφικής ομάδας του μαθήματος, έχει περιγράψει την Ηθική ως μάθημα που συνδυάζει στοιχεία φιλοσοφίας και Πολιτικής Παιδείας, με κανονιστικούς άξονες.

Η Ηθική σε όλες τις βαθμίδες

Η διδασκαλία του μαθήματος εκτείνεται από τη Γ΄ Δημοτικού έως τη Γ΄ Λυκείου.

Στο Δημοτικό έχει θεσπιστεί αυτοτελές Πρόγραμμα Σπουδών για τις τάξεις:

• Γ΄ Δημοτικού,
• Δ΄ Δημοτικού,
• Ε΄ Δημοτικού,
• ΣΤ΄ Δημοτικού.

Το σχετικό Πρόγραμμα Σπουδών θεσπίστηκε με υπουργική απόφαση τον Νοέμβριο του 2025.

Στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, το πλαίσιο συμπληρώθηκε μέσα στο 2026 με ρυθμίσεις που αφορούν τις αναθέσεις, τη διδασκαλία και τις διαδικασίες αξιολόγησης.

Βαθμολογία και εξετάσεις

Οι μαθητές που παρακολουθούν Ηθική λαμβάνουν βαθμό στον έλεγχο του τετραμήνου.

Ωστόσο, το μάθημα δεν εξετάζεται στο τέλος του σχολικού έτους με γραπτές ενδοσχολικές εξετάσεις.

Πόσοι μαθητές χρειάζονται για τη δημιουργία τμήματος

Στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, ειδικότερα στο Γυμνάσιο και το Γενικό Λύκειο, το πλαίσιο καθορίστηκε με την υπουργική απόφαση 108070/Δ2/13-08-2026, η οποία δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β΄ 5231/18.08.2026.

Βασική προϋπόθεση για τη δημιουργία τμήματος Ηθικής είναι να υπάρχουν τουλάχιστον 10 μαθητές ή μαθήτριες ανά τάξη που έχουν απαλλαγεί από τα Θρησκευτικά.

Όταν υπάρχει ένα μόνο τμήμα σε μια τάξη, οι μαθητές που παρακολουθούν Θρησκευτικά και εκείνοι που παρακολουθούν Ηθική διδάσκονται την ίδια διδακτική ώρα, αλλά σε διαφορετικές αίθουσες.

Σε σχολικές μονάδες με περισσότερα τμήματα προβλέπεται διαφορετικός τρόπος συγκρότησης, ανάλογα με τον αριθμό των μαθητών που έχουν απαλλαγεί.

Η υπουργική απόφαση ρυθμίζει επίσης τις περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν συμπληρώνεται ο απαιτούμενος αριθμός των 10 μαθητών, καθώς και την περίπτωση κατά την οποία ο απαιτούμενος αριθμός συμπληρώνεται μετά την πέμπτη ημέρα από την έναρξη των μαθημάτων.

Ποιοι εκπαιδευτικοί διδάσκουν την Ηθική

Με τις ρυθμίσεις για τις αναθέσεις μαθημάτων από το σχολικό έτος 2026-2027, η Α΄ ανάθεση της Ηθικής στο Γυμνάσιο και στο Γενικό Λύκειο έχει δοθεί στον κλάδο ΠΕ01 – Θεολόγων.

Ως Β΄ ανάθεση προβλέπονται οι κλάδοι:

• ΠΕ02 – Φιλόλογοι,
• ΠΕ33 – Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης (ΜΙΘΕ),
• ΠΕ78 – Κοινωνικών Επιστημών.

Η επιλογή των ειδικοτήτων έχει αποτελέσει αντικείμενο δημόσιου και κοινοβουλευτικού διαλόγου.

Εκπαιδευτικοί και θεολογικοί φορείς που υποστηρίζουν την ανάθεση στους Θεολόγους επικαλούνται τη συνάφεια της ειδικότητας με ζητήματα θρησκείας, κοσμοθεωριών, αξιών και ηθικής.

Παράλληλα, έχει αναπτυχθεί συζήτηση σχετικά με τη φιλοσοφική, κοινωνική και ηθική διάσταση του μαθήματος και την ανάγκη κατάλληλης επιστημονικής και παιδαγωγικής προετοιμασίας των εκπαιδευτικών που θα το διδάξουν.

Το εκπαιδευτικό υλικό βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη

Παράλληλα με τη θεσμοθέτηση του μαθήματος, βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία δημιουργίας του απαραίτητου εκπαιδευτικού υλικού.

Τον Μάιο του 2026, το ΙΕΠ προχώρησε στη διαδικασία εκπόνησης ψηφιακών φακέλων υλικού και σχολικών εγχειριδίων για την Ηθική από τη Γ΄ Δημοτικού έως και τη Γ΄ Λυκείου, καθώς και επιμορφωτικού υλικού για τους Συμβούλους Εκπαίδευσης.

Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε 188.500 ευρώ, κατανεμημένος στα οικονομικά έτη 2026 και 2027:

Έτσι, ενώ το θεσμικό πλαίσιο για τη διδασκαλία έχει προχωρήσει, συνεχίζεται παράλληλα η ανάπτυξη του πλήρους εκπαιδευτικού υλικού που απαιτείται για την εφαρμογή του μαθήματος σε όλες τις τάξεις.

Οι αντιδράσεις και οι διαφορετικές προσεγγίσεις

Η εισαγωγή της Ηθικής έχει προκαλέσει και διαφορετικές επιστημονικές και εκπαιδευτικές προσεγγίσεις.

Η Θεολογική Σχολή του ΕΚΠΑ, σε ομόφωνο ψήφισμά της, έχει εκφράσει προβληματισμούς σχετικά με το ενδεχόμενο οι μαθητές που θα παρακολουθούν αποκλειστικά Ηθική να έχουν μικρότερη επαφή με τη θρησκευτική ιστορία και τον πολιτισμό.

Ο Καθηγητής και πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας ΕΚΠΑ Ιωάννης Παναγιωτόπουλος έχει αναφερθεί στην ανάγκη διασφάλισης του «θρησκευτικού εγγραμματισμού» και έχει υποστηρίξει ότι ένα εναλλακτικό μάθημα θα μπορούσε να έχει εντονότερο θρησκειολογικό και πληροφοριακό χαρακτήρα, με αντικειμενική και ουδέτερη προσέγγιση.

Παράλληλα, έχει επισημάνει τη σημασία της συνάφειας του εναλλακτικού μαθήματος με το γνωστικό αντικείμενο των Θρησκευτικών.

Από την πλευρά του, ο ομότιμος Καθηγητής του Τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας του ΑΠΘ και πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Θεολόγων Ηρακλής Ρεράκης έχει αναγνωρίσει την ανάγκη η Ηθική να διδάσκεται αντικειμενικά και χωρίς προσηλυτισμό, με επίκεντρο τους ηθικούς κώδικες και την ηθική ζωή.

Ένα νέο μάθημα μέσα σε ένα διαφορετικό σχολικό περιβάλλον

Η θεσμοθέτηση της Ηθικής σηματοδοτεί τη δημιουργία ενός συνεχούς προγράμματος Ηθικής Εκπαίδευσης από τη Γ΄ Δημοτικού μέχρι τη Γ΄ Λυκείου για τους μαθητές που απαλλάσσονται από τα Θρησκευτικά.

Το νέο μάθημα συνδέεται με ζητήματα θρησκευτικής ελευθερίας και ελευθερίας συνείδησης, αλλά και με την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, του διαλόγου, της επιχειρηματολογίας και της δημοκρατικής συνύπαρξης.

Την ίδια στιγμή, η εφαρμογή του συνοδεύεται από ζητήματα που αφορούν τη συγκρότηση τμημάτων, τις αναθέσεις εκπαιδευτικών, την παραγωγή διδακτικού υλικού και τη συζήτηση γύρω από το περιεχόμενο και τον χαρακτήρα του μαθήματος.

Το θεσμικό πλαίσιο έχει πλέον διαμορφωθεί, ενώ η πλήρης ανάπτυξη του εκπαιδευτικού υλικού και η εφαρμογή του μαθήματος στις σχολικές μονάδες αποτελούν τα επόμενα στάδια της διαδικασίας.