Καμία χώρα της Ε.Ε. δεν πιάνει τον στόχο στην ανάγνωση και στις φυσικές επιστήμες – Μόνο Πολωνία και Εσθονία στα μαθηματικά

Τα αποτελέσματα της διεθνούς έρευνας PISA δεν αποτελούν πλέον μόνο ένα ζήτημα που αφορά την Ελλάδα. Η συνολική εικόνα των ευρωπαϊκών χωρών προκαλεί έντονο προβληματισμό και αναδεικνύει ένα ευρύτερο πρόβλημα για τα εκπαιδευτικά συστήματα της Ευρώπης.

Η εικόνα είναι σαφής: οι βασικές δεξιότητες των 15χρονων μαθητών υποχωρούν, ενώ παράλληλα περιορίζεται και το ποσοστό των μαθητών που επιτυγχάνουν κορυφαίες επιδόσεις.

Ανησυχητικές επιδόσεις και στους τρεις βασικούς τομείς

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, σημαντικό ποσοστό μαθητών στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν καταφέρνει να φτάσει τα απαιτούμενα ελάχιστα επίπεδα επάρκειας:

• 33,9% εμφανίζει χαμηλές επιδόσεις στα μαθηματικά.

• 31,3% εμφανίζει χαμηλές επιδόσεις στην ανάγνωση.

• 25,9% εμφανίζει χαμηλές επιδόσεις στις φυσικές επιστήμες.

Την ίδια στιγμή, υποχωρούν και οι επιδόσεις των μαθητών που βρίσκονται στην κορυφή.

Το 2025, οι μαθητές με κορυφαίες επιδόσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση αντιπροσώπευαν:

• 4,8% στην ανάγνωση,

• 6,4% στις φυσικές επιστήμες,

• 6,8% στα μαθηματικά.

Τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν ένα διπλό πρόβλημα: από τη μία πλευρά αυξάνεται η αδυναμία σημαντικού αριθμού μαθητών να κατακτήσουν τις βασικές δεξιότητες και από την άλλη περιορίζεται η δεξαμενή των μαθητών με εξαιρετικά υψηλές επιδόσεις.

Κανένα ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό σύστημα δεν πετυχαίνει τον στόχο στην ανάγνωση και στις φυσικές επιστήμες

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι καμία χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν επιτυγχάνει τον ευρωπαϊκό στόχο στην ανάγνωση ή στις φυσικές επιστήμες.

Στα μαθηματικά, η εικόνα είναι ελάχιστα καλύτερη, καθώς μόνο δύο χώρες – η Πολωνία και η Εσθονία – καταφέρνουν να επιτύχουν τον στόχο.

Η διαπίστωση αυτή δεν αφορά επομένως ένα ή δύο εκπαιδευτικά συστήματα. Αντίθετα, δείχνει ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα ευρύτερο και δομικό πρόβλημα όσον αφορά την απόκτηση βασικών γνώσεων και δεξιοτήτων από τους μαθητές.

Το παράδειγμα της Εσθονίας

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση της Εσθονίας, η οποία αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα ευρωπαϊκής χώρας που συνδυάζει την τεχνολογική ανάπτυξη με υψηλές εκπαιδευτικές επιδόσεις.

Η Εσθονία κατατάσσεται:

• 1η μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών,

• 6η παγκοσμίως στις φυσικές επιστήμες,

• 7η στην υπολογιστική σκέψη,

• 8η στα μαθηματικά,

• 8η στην κατανόηση κειμένου.

Η επίδοση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν εξεταστεί σε σχέση με τις βασικές δεξιότητες που θεωρούνται απαραίτητες για έναν νέο άνθρωπο.

Μαθηματικά: 83% των μαθητών φτάνει τουλάχιστον στο επίπεδο 2

Στην Εσθονία, το 83% των μαθητών επιτυγχάνει τουλάχιστον το επίπεδο επάρκειας 2 στα μαθηματικά, έναντι 65% στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

Στο συγκεκριμένο επίπεδο οι μαθητές είναι σε θέση να αντιμετωπίζουν βασικά προβλήματα της καθημερινότητας, όπως για παράδειγμα να μετατρέπουν τιμές από ένα νόμισμα σε άλλο.

Ανάγνωση: 83% κατακτά τουλάχιστον το επίπεδο 2

Το ίδιο ποσοστό, 83%, επιτυγχάνει στην Εσθονία τουλάχιστον το επίπεδο 2 στην ανάγνωση.

Αυτό σημαίνει ότι η μεγάλη πλειονότητα των μαθητών μπορεί:

• να εντοπίζει την κεντρική ιδέα ενός κειμένου μέτριου μήκους,

• να εντοπίζει πληροφορίες με βάση συγκεκριμένα κριτήρια,

• να αξιολογεί και να σκέφτεται σχετικά με τον σκοπό και τη μορφή ενός κειμένου.

Πρόκειται για δεξιότητες απολύτως θεμελιώδεις για τη σχολική επιτυχία, την πρόσβαση στη γνώση αλλά και την ενεργό συμμετοχή στην κοινωνία.

Ένα τεράστιο παγκόσμιο εκπαιδευτικό χάσμα

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο έντονη όταν η σύγκριση επεκτείνεται πέρα από την Ευρώπη.

Το ποσοστό των 15χρονων μαθητών που επιτυγχάνουν τουλάχιστον τα ελάχιστα επίπεδα επάρκειας στην ανάγνωση κυμαίνεται από 93% στις περιοχές B-S-J-Z της Κίνας έως μόλις 4% στη Ρουάντα.

Η διαφορά αυτή αποτυπώνει ένα τεράστιο χάσμα.

Ένα χάσμα που δεν είναι μόνο εκπαιδευτικό.

Είναι ταυτόχρονα κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό, καθώς οι εκπαιδευτικές ανισότητες συνδέονται άμεσα με τις ευκαιρίες που θα έχουν οι νέες γενιές στη ζωή, στην εργασία και στην κοινωνία.

Η Ευρώπη χρειάζεται άμεση αλλαγή πορείας

Τα αποτελέσματα της PISA πρέπει να αποτελέσουν καμπανάκι για ολόκληρη την Ευρώπη.

Η ψηφιακή μετάβαση και η τεχνολογική εξέλιξη είναι αναγκαίες, αλλά δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τις θεμελιώδεις γνώσεις.

Ένας μαθητής μπορεί να είναι εξοικειωμένος με την τεχνολογία, αλλά ταυτόχρονα να δυσκολεύεται να κατανοήσει ένα κείμενο, να εντοπίσει την κεντρική του ιδέα, να αξιοποιήσει πληροφορίες ή να αντιμετωπίσει ένα απλό μαθηματικό πρόβλημα.

Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα για την ευρωπαϊκή εκπαίδευση.

Η Ευρώπη οφείλει να επενδύσει ξανά στις βασικές δεξιότητες, στη διδασκαλία, στους εκπαιδευτικούς και στη στήριξη των μαθητών που αντιμετωπίζουν μαθησιακές δυσκολίες.

Γιατί η υποχώρηση της ανάγνωσης, των μαθηματικών και των φυσικών επιστημών δεν είναι απλώς ένας ακόμη δείκτης μιας διεθνούς έρευνας.

Είναι προειδοποίηση για το μέλλον της ίδιας της Ευρώπης.

Το μήνυμα της PISA είναι ξεκάθαρο:

Χωρίς ισχυρές βασικές γνώσεις δεν υπάρχει ισχυρή εκπαίδευση.
Χωρίς ισχυρή εκπαίδευση δεν υπάρχει ισχυρή κοινωνία.
Και χωρίς άμεσες αλλαγές, το εκπαιδευτικό χάσμα κινδυνεύει να μετατραπεί σε κοινωνικό και οικονομικό χάσμα για ολόκληρες γενιές.