Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο – Πότε απαιτείται άδεια και πότε αρκεί ενημέρωση της υπηρεσίας

Το δικαίωμα των μόνιμων και αναπληρωτών εκπαιδευτικών, καθώς και των μελών Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού (ΕΕΠ) και Ειδικού Βοηθητικού Προσωπικού (ΕΒΠ), να ασκούν ιδιωτικό έργο με αμοιβή διέπεται από συγκεκριμένους κανόνες της δημοσιοϋπαλληλικής νομοθεσίας.

Βασική αρχή είναι ότι, για την άσκηση ιδιωτικού έργου με αμοιβή εκτός του υπηρεσιακού ωραρίου, απαιτείται κατά κανόνα προηγούμενη άδεια από το αρμόδιο υπηρεσιακό συμβούλιο, υπό την προϋπόθεση ότι το έργο συμβιβάζεται με τα καθήκοντα της θέσης και δεν παρεμποδίζει την ομαλή λειτουργία της υπηρεσίας.

1. Ο γενικός κανόνας για το ιδιωτικό έργο

Σύμφωνα με το άρθρο 31 του Ν. 3528/2007, δημόσιος υπάλληλος μπορεί, μετά από άδεια, να ασκεί ιδιωτικό έργο ή εργασία με αμοιβή, εφόσον:

• είναι συμβατή με τα καθήκοντα της θέσης του,

• δεν παρεμποδίζει την ομαλή εκτέλεση της υπηρεσίας,

• πραγματοποιείται εκτός του υπηρεσιακού ωραρίου.

Η άδεια χορηγείται από το αρμόδιο υπηρεσιακό συμβούλιο.

Η απόκρυψη αμειβόμενης δραστηριότητας που υπάγεται στις σχετικές διατάξεις μπορεί να δημιουργήσει πειθαρχικές συνέπειες.

2. Ιδιωτική απασχόληση χωρίς αμοιβή

Η ιδιωτική δραστηριότητα χωρίς αμοιβή δεν υπάγεται στον ίδιο περιορισμό. Με βάση τις παραγράφους 1 και 2 του άρθρου 77 του Υπαλληλικού Κώδικα, ο υπάλληλος δεν υποχρεούται να ζητήσει άδεια ή να ενημερώσει την υπηρεσία.

Ωστόσο, εάν η δραστηριότητα είναι ασυμβίβαστη με τα υπηρεσιακά καθήκοντα ή επηρεάζει την ομαλή εκτέλεση της υπηρεσίας, μπορεί να προκύψουν πειθαρχικές ευθύνες.

3. Δεν χορηγείται αναδρομική άδεια

Η άδεια άσκησης ιδιωτικού έργου δεν χορηγείται αναδρομικά. Για τον λόγο αυτό, το αίτημα πρέπει να υποβάλλεται πριν από την έναρξη του έργου ή της δραστηριότητας.

4. Ειδικοί περιορισμοί για εκπαιδευτικούς

Για τους δημόσιους εκπαιδευτικούς ισχύουν και ειδικές απαγορεύσεις.

Ειδικότερα, σύμφωνα με τον Ν. 1566/1985, δεν επιτρέπεται να διδάσκουν σε ιδιωτικά σχολεία ή φροντιστήρια.

Παράλληλα, δεν επιτρέπεται η κατ’ επάγγελμα άσκηση εμπορίας, σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 52 του Ν. 2721/1999.

5. Ειδική μεταχείριση αναπληρωτών και ωρομίσθιων

Για τους προσωρινούς αναπληρωτές και ωρομίσθιους εκπαιδευτικούς έχει γίνει δεκτό ότι το άρθρο 31 του Υπαλληλικού Κώδικα δεν πρέπει να εφαρμόζεται με απόλυτη αυστηρότητα, λόγω της περιορισμένης χρονικής διάρκειας της υπηρεσιακής τους σχέσης.

Η σχετική θέση περιλαμβάνεται στην εγκύκλιο του ΥΠΕΠΘ 14543/Δ2/13-2-2003.

6. Δεύτερη θέση στον δημόσιο τομέα

Η απαγόρευση κατοχής δεύτερης θέσης στον δημόσιο τομέα προβλέπεται από το άρθρο 104 παρ. 1 του Συντάγματος, το άρθρο 35 του Ν. 3528/2007 και τις σχετικές διατάξεις του Ν. 1256/1982.

Σύμφωνα με τη γνωμοδότηση 251/2007 του Ε΄ Τμήματος του ΝΣΚ, η απαγόρευση κάμπτεται υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων:

• η δεύτερη απασχόληση να μην είναι πλήρους ωραρίου,

• η ακαθάριστη αμοιβή να μην υπερβαίνει τον βασικό μισθό του 14ου Μ.Κ.,

• το σύνολο των καθαρών απολαβών από τις δύο απασχολήσεις να μην υπερβαίνει το διπλάσιο του βασικού μισθού του 8ου Μ.Κ.

Παράλληλα, το άρθρο 104 παρ. 2 του Συντάγματος θέτει περιορισμό στις πρόσθετες αποδοχές ή απολαβές των δημοσίων υπαλλήλων.

7. Συμμετοχή σε εταιρείες και εμπορική δραστηριότητα

Το άρθρο 32 του Ν. 3528/2007 θέτει περιορισμούς στη συμμετοχή δημοσίων υπαλλήλων σε εταιρείες.

Αντίστοιχα, η άσκηση εμπορικής δραστηριότητας υπόκειται στους ειδικούς περιορισμούς που προβλέπει η νομοθεσία.

8. Πότε μπορεί να χρησιμοποιηθεί «παροχή υπηρεσιών»

Για συγκεκριμένες ειδικότητες εκπαιδευτικών, όπως εκπαιδευτικοί Φυσικής Αγωγής, Μουσικής, Ιατροί, Οδοντίατροι και Μηχανικοί Μηχανικοί, έχει γίνει δεκτή η δυνατότητα άσκησης ιδιωτικού έργου με έκδοση παραστατικού παροχής υπηρεσιών, σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες.

Παράλληλα, είναι δυνατή, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, η χορήγηση άδειας για πώληση προϊόντων πνευματικού ή καλλιτεχνικού χαρακτήρα ιδίας παραγωγής, σύμφωνα με τη ΔΙΔΑΔ/Φ57/167/26145/15-01-2007.

9. Άδεια άνευ αποδοχών

Η χορήγηση άδειας άνευ αποδοχών δεν διακόπτει τη δημοσιοϋπαλληλική σχέση.

Επομένως, εφόσον ο υπάλληλος επιθυμεί κατά τη διάρκεια της άδειας να ασκήσει ιδιωτικό έργο ή εργασία με αμοιβή, απαιτείται η τήρηση της διαδικασίας που προβλέπει η νομοθεσία για τη χορήγηση άδειας.

10. Εκπαιδευτικοί κλάδου ΠΕ78

Για τους εκπαιδευτικούς του κλάδου ΠΕ78 έχει αναγνωριστεί η δυνατότητα άσκησης του επαγγέλματος του δικηγόρου ως δεύτερης επαγγελματικής δραστηριότητας χωρίς να απαιτείται προηγουμένως άδεια άσκησης ιδιωτικού έργου, σύμφωνα με το άρθρο 33 του Ν. 2683/1999.

11. Αποσπασμένοι εκπαιδευτικοί

Οι εκπαιδευτικοί που είναι αποσπασμένοι σε Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας (ΣΔΕ) απευθύνονται για την άδεια ιδιωτικού έργου στο αρμόδιο υπηρεσιακό συμβούλιο της οργανικής τους θέσης, σύμφωνα με τη γνωμοδότηση 17/2020 του Γ΄ Τμήματος του ΝΣΚ.

Για τους λοιπούς αποσπασμένους εκπαιδευτικούς εφαρμόζονται οι αντίστοιχες διατάξεις ανάλογα με την υπηρεσιακή τους κατάσταση.

12. ΕΕΠ και ΕΒΠ

Για το μόνιμο και αναπληρωματικό Ειδικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό και Ειδικό Βοηθητικό Προσωπικό εφαρμόζονται οι σχετικές διατάξεις του Υπαλληλικού Κώδικα.

Η άδεια άσκησης ιδιωτικού έργου χορηγείται από την αρμόδια Περιφερειακή Διεύθυνση Εκπαίδευσης, με εφαρμογή των σχετικών διατάξεων.

Στο προσωπικό αυτό εφαρμόζονται επίσης οι διατάξεις των άρθρων 13 παρ. 9 και 14 παρ. 20 του Ν. 1566/1985.

13. Έργα ΕΣΠΑ και έργα μέσω ΙΕΠ

Μετά τον Ν. 4957/2022, για συγκεκριμένα έργα ΕΣΠΑ που υλοποιεί το ΙΕΠ δεν απαιτείται άδεια άσκησης ιδιωτικού έργου, αλλά απαιτείται ενημέρωση της υπηρεσίας για την ανάθεση του έργου.

Αντίστοιχα, για συγκεκριμένο διδακτικό και ερευνητικό έργο που παρέχεται από δημοσίους υπαλλήλους προς ΑΕΙ, ΚΕΔΙΒΙΜ, ερευνητικούς και τεχνολογικούς φορείς δεν εφαρμόζεται το άρθρο 31 του Υπαλληλικού Κώδικα.

Στις περιπτώσεις αυτές απαιτείται έγγραφη ενημέρωση της υπηρεσίας, στην οποία πρέπει να αναφέρονται:

1. ο φορέας στον οποίο παρέχεται το έργο,

2. το ακριβές αντικείμενο,

3. η χρονική διάρκεια,

4. οι ημέρες και ώρες απασχόλησης ανά εβδομάδα.

Η παράλειψη της ενημέρωσης μπορεί να συνιστά πειθαρχικό παράπτωμα.

14. ΕΚΔΔΑ και συγχρηματοδοτούμενα έργα

Για τα μέλη του ΕΚΔΔΑ εφαρμόζονται οι ειδικές διατάξεις του άρθρου 11 του Π.Δ. 57.

Παράλληλα, η παροχή υπηρεσιών από στελέχη της δημόσιας πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε συναφείς με τα καθήκοντα της κύριας θέσης τους φορείς υλοποίησης συγχρηματοδοτούμενων πράξεων διέπεται από τις ειδικότερες ρυθμίσεις της σχετικής νομοθεσίας.

15. Η σημαντική αλλαγή του Ν. 5237/2025

Ιδιαίτερη σημασία έχει το άρθρο 25 του Ν. 5237/2025, το οποίο προβλέπει ότι, σε συγκεκριμένες κατηγορίες έργου, δεν απαιτείται πλέον προηγούμενη άδεια άσκησης ιδιωτικού έργου, αλλά ενημέρωση της υπηρεσίας.

Η ρύθμιση αφορά, μεταξύ άλλων:

• διδακτικό έργο σε δομές επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης αρμοδιότητας του ΥΠΑΙΘΑ,

• διδακτικό και συμβουλευτικό έργο στα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας,

• υπηρεσίες υλοποίησης πράξεων των προγραμμάτων ΕΣΠΑ 2021-2027 στον τομέα αρμοδιότητας της Γενικής Γραμματείας ΕΕΚ και ΔΒΜ.

Βασική προϋπόθεση είναι το έργο να παρέχεται εκτός του υπηρεσιακού ωραρίου.

16. Η ενημέρωση γίνεται με Υπεύθυνη Δήλωση

Η ενημέρωση της υπηρεσίας πραγματοποιείται αποκλειστικά με Υπεύθυνη Δήλωση και πρέπει να γίνει εντός 10 ημερών από την ανάθεση του έργου.

Η Υπεύθυνη Δήλωση πρέπει υποχρεωτικά να περιλαμβάνει και τα τέσσερα ακόλουθα στοιχεία:

α) τη δομή επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης ή την απόφαση ανάθεσης του έργου,

β) το ακριβές αντικείμενο,

γ) τη χρονική διάρκεια,

δ) τις ημέρες και ώρες απασχόλησης ανά εβδομάδα.

Η απουσία οποιουδήποτε από τα παραπάνω στοιχεία σημαίνει ότι η υπηρεσία θεωρείται πως δεν ενημερώθηκε.

Το ισχύον πλαίσιο διακρίνει πλέον σαφέστερα τις περιπτώσεις στις οποίες απαιτείται προηγούμενη άδεια άσκησης ιδιωτικού έργου από εκείνες στις οποίες αρκεί έγγραφη ενημέρωση της υπηρεσίας.

Για τους εκπαιδευτικούς, τους αναπληρωτές και τα μέλη ΕΕΠ-ΕΒΠ είναι ιδιαίτερα σημαντικό πριν από την ανάληψη οποιασδήποτε αμειβόμενης δραστηριότητας να ελέγχεται σε ποια κατηγορία υπάγεται το συγκεκριμένο έργο και ποια διαδικασία προβλέπεται.

Σε κάθε περίπτωση, η απασχόληση πρέπει να πραγματοποιείται εκτός του υπηρεσιακού ωραρίου και να μην παρεμποδίζει την ομαλή εκτέλεση των υπηρεσιακών καθηκόντων.