Σε πρώτη φάση, έως και τις 30 Σεπτεμβρίου οι χρηματικές απαιτήσεις οφειλετών έναντι του Δημοσίου εξαιρούνται από τον αυτεπάγγελτο συμψηφισμό με βεβαιωμένες μη ληξιπρόθεσμες οφειλές αυτών που έχουν προκύψει από την εκκαθάριση του Ενιαίου Φόρου Ιδιοκτησίας Ακινήτων (ΕΝΦΙΑ) έτους 2014.

Την ανωτέρω λύση, όπως είχε ήδη προτείνει η «Ν», υιοθέτησε τελικά η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Οικονομικών προκειμένου να «απεγκλωβιστούν» οι επιστροφές φόρων από τον ΕΝΦΙΑ,
θέμα το οποίο είχε αναστατώσει χιλιάδες φορολογούμενους καθώς και τους παραγωγούς που πλήττονται από το ρωσικό εμπάργκο. Η σχετική απόφαση, υπ’ αρίθμ. ΔΠΕΙΣ/ Α1116352ΕΞ /13.8.2014, υπεγράφη από τη γενική γραμματέα Δημοσίων Εσόδων Αικ. Σαββαΐδου, ώστε να διασκεδαστούν οι εντυπώσεις από τη σωρεία προβλημάτων που έχει δημιουργήσει η προχειρότητα στο σχεδιασμό του νέου καθεστώτος του ΕΝΦΙΑ.

Πλήρως, το «σκηνικό» του ΕΝΦΙΑ αναμένεται να έχει ξεκαθαρίσει έως και τις 26 Αυγούστου, οπότε και αναμένεται να έχει κατατεθεί στη Βουλή η νομοθετική ρύθμιση που θα περιλαμβάνει τις διορθώσεις, τον αριθμό των δόσεων, αλλά και την παράταση καταβολής της πρώτης δόσης έως το τέλος Σεπτεμβρίου.

Στόχος του οικονομικού επιτελείου, εάν φυσικά δεν ανακύψουν νέα προβλήματα, είναι έως και τις 15 Σεπτεμβρίου να αναρτηθούν στο σύστημα Taxis τα νέα εκκαθαριστικά, με το σωστό φόρο που αναλογεί στους περίπου 4.000 οικισμούς στις 457 περιοχές της χώρας που δεν έχουν ενταχθεί στο σύστημα Αντικειμενικού Προσδιορισμού Αξίας Ακινήτων, ώστε να ξεκινήσει κανονικά η καταβολή του φόρου, που υπολογίζεται ότι θα φέρει στα δημόσια ταμεία τουλάχιστον 2,6 δισ.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Οικονομικών αναμένει τώρα την απάντηση της ΕΛΣΤΑΤ όσον αφορά τον αριθμό των δόσεων που θα έχουν οι ιδιοκτήτες για να εξοφλήσουν τον ΕΝΦΙΑ. Το σχετικό αίτημα που υπεβλήθη αφορά την ενδεχόμενη μετακίνηση της πληρωμής των δόσεων του ΕΝΦΙΑ και μετά το Φεβρουάριο του 2015, εφόσον οι εισπράξεις από το φόρο θα μπορούν να καταγραφούν στα έσοδα του προϋπολογισμού του 2014.

Η «τύχη» των δόσεων του ΕΝΦΙΑ κρίνεται επομένως από τον πρόεδρο της ΕΛΣΤΑΤ Αν. Γεωργίου, αφού μόλις αποστείλει την απάντησή του επί του ανωτέρω αιτήματος, έχοντας φυσικά τη συγκατάθεση της Eurostat και της τρόικας, η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Οικονομικών θα λάβει και τις τελικές της αποφάσεις.

Το βέβαιο είναι ότι η πρώτη δόση του ΕΝΦΙΑ, της οποίας η πληρωμή πήγε έως το τέλος Σεπτεμβρίου, δεν θα είναι διπλή (Αυγούστου - Σεπτεμβρίου). Βασικότερος λόγος για τη συγκεκριμένη απόφαση είναι το γεγονός ότι στο τέλος Σεπτεμβρίου λήγει και η δεύτερη δόση του φόρου εισοδήματος, με αποτέλεσμα να θεωρείται αδύνατο οι φορολογούμενοι να πληρώσουν τρεις δόσεις φόρων τον ίδιο μήνα.
Σε καμία πάντως περίπτωση, όπως υπογραμμίζουν κορυφαία στελέχη του οικονομικού επιτελείου, δεν θα πρόκειται ο αριθμός των δόσεων να «ξεχειλώσει» επικίνδυνα, για να μη διακυβευτεί η εισπραξιμότητα του φόρου.

Είναι αξιοσημείωτο, ωστόσο, ότι πριν από το «πάγωμα» της δόσης του Αυγούστου, οι ιδιοκτήτες ακινήτων σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του υπουργείου είχαν πληρώσει περίπου 58 εκατ. ευρώ, καταβάλλοντας είτε εφάπαξ το ποσό της οφειλής είτε την πρώτη δόση του ΕΝΦΙΑ.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τώρα η προσπάθεια των παραγόντων του υπουργείου Οικονομικών έχει επικεντρωθεί σε πρώτη φάση στο να διορθωθούν τα λάθη που προκάλεσαν φόρο-σοκ σε δεκάδες χιλιάδες ιδιοκτήτες, σε δεύτερη δε να μην προκύψουν νέα που θα «τινάξουν» κυριολεκτικά το σύστημα στον αέρα, οδηγώντας το οικονομικό επιτελείο σε νέο «Βατερλό» λίγο πριν αρχίσουν εκ νέου οι συζητήσεις με την τρόικα στο Παρίσι.

Στο πλαίσιο αυτό εστιάζουν στους περίπου 4.000 οικισμούς σε 457 περιοχές της χώρας οι οποίες δεν έχουν ενταχθεί στο σύστημα Αντικειμενικού Προσδιορισμού Αξίας Ακινήτων (ΑΠΑΑ) και όπου ο φόρος υπολογίστηκε με βάση τις τιμές όμορων περιοχών που ήταν πολύ υψηλότερες από τις τιμές που ελήφθησαν υπόψη πέρυσι για τον υπολογισμό του Φόρου Ακίνητης Περιουσίας (ΦΑΠ) των ετών 2011-2013.

Λόγος για τον οποίο βρέθηκαν χιλιάδες ιδιοκτήτες να βλέπουν τις αντικειμενικές αξίες των οικοπέδων τους να έχουν δεκαπλασιαστεί.

Θα πρέπει επίσης να αναφερθεί ότι σε ορισμένες περιπτώσεις ο φόρος σε αυτούς τους 4.000 οικισμούς έγινε ακόμα πιο βαρύς εξαιτίας του λάθους στον υπολογισμό του ΕΝΦΙΑ, αφού δεν εφαρμόστηκε η διάταξη του νόμου που προβλέπει ότι στα οικόπεδα στα οποία δεν έχει προσδιοριστεί Συντελεστής Αξιοποίησης Οικοπέδου (ΣΑΟ) χρησιμοποιείται ο μικρότερος ΣΑΟ που ισχύει στο νομό, τον οικισμό ή την περιφέρεια.

Αδικίες και παραλείψεις που θα διορθωθούν

Το υπουργείο Οικονομικών αναμένει την απάντηση της ΕΛΣΤΑΤ όσον αφορά τον αριθμό των δόσεων που θα τύχουν οι ιδιοκτήτες προς εξόφληση της οφειλής.

* Το υπουργείο Οικονομικών σε αρκετές περιπτώσεις, που θα διορθωθούν φυσικά, δεν έλαβε υπόψη την έκπτωση σε ποσοστό 60% επί του τελικού φόρου για τα ημιτελή ακίνητα, ενώ δεν ήταν λίγες και οι περιπτώσεις συνιδιοκτησίας οικοπέδων εντός οικισμού στις οποίες δεν μοιράστηκε σωστά ο φόρος σε καθένα από τους συνιδιοκτήτες, με αποτέλεσμα να βρεθούν ιδιοκτήτες οι οποίοι κλήθηκαν να πληρώσουν το 150% του φόρου.

* Μια από τις μεγάλες αδικίες που προκλήθηκαν οφείλεται στο γεγονός ότι επειδή δεν είχε εκδοθεί εγκαίρως, ως συνήθως, η σχετική υπουργική απόφαση, ειδικές κατηγορίες πολιτών, όπως τρίτεκνοι, πολύτεκνοι, ανάπηροι κ.ά., οι οποίοι υπό προϋποθέσεις δικαιούνται απαλλαγής από 50% έως και 100%, έλαβαν εκκαθαριστικά με τα οποία καλούντο να πληρώσουν το 100% του φόρου.

* Η προχειρότητα στο σχεδιασμό και στην υλοποίηση βέβαια του νέου καθεστώτος πιστοποιείται και από το γεγονός ότι ακόμη και κάτοικοι σεισμόπληκτων περιοχών, των οποίων τα ακίνητα έχουν ολοσχερώς καταστραφεί, εκλήθησαν να πληρώσουν το φόρο, αν και εκ των υστέρων και καθυστερημένα, για μια ακόμη φορά, το υπουργείο Οικονομικών διευκρίνισε για τις συγκεκριμένες περιπτώσεις ότι θα πρέπει να αγνοήσουν το εκκαθαριστικό του ΕΝΦΙΑ.

* Ενα λάθος στη φορολογική δήλωση που υπεβλήθη από τον εθελοντικό Οργανισμό «Το χαμόγελο του παιδιού», είχε ως αποτέλεσμα την έκδοση εκκαθαριστικού ΕΝΦΙΑ ύψους 95.000 ευρώ. Η γενική γραμματέας Δημοσίων Εσόδων Αικ. Σαββαΐδου επικοινώνησε για το λόγο αυτό με τον πρόεδρο του Οργανισμού Κ. Γιαννόπουλο, με τον οποίο συμφώνησε ότι θα πρέπει να υποβληθεί τροποποιητική δήλωση στην αρμόδια εφορία, ώστε να διορθωθεί άμεσα και το λάθος.

"Γονατίζουν" οι ιδιοκτήτες με ψιλή κυριότητα

Τα φώτα της δημοσιότητας στράφηκαν στους ιδιοκτήτες κενών διαμερισμάτων ή τους κατόχους περιουσιακών στοιχείων στις 457 περιοχές εκτός αντικειμενικού συστήματος.

Αυτοί αντιμετωπίστηκαν ως οι πιο «άτυχοι» του ΕΝΦΙΑ και αυτοί που κλήθηκαν να πληρώσουν τον περισσότερο φόρο. Ωστόσο, οι δυσάρεστες εκπλήξεις δεν περιορίστηκαν μόνο στις συγκεκριμένες ομάδες ιδιοκτητών. Στα θύματα του ΕΝΦΙΑ –και μάλιστα άγνωστα- περιλαμβάνονται και οι ιδιοκτήτες του περιουσιακού δικαιώματος που καλείται «ψιλή κυριότητα».

Μια εξαιρετικά συνηθισμένη πρακτική για την ελληνική οικογένεια, είναι η πλήρης κυριότητα ενός ακινήτου να «σπάει» σε ψιλή κυριότητα και επικαρπία, έτσι ώστε ο γονιός να κρατάει την επικαρπία και το παιδί να αποκτά την ψιλή κυριότητα. Αυτή η πρακτική, είχε πολλά πλεονεκτήματα μέχρι τώρα καθώς:

Μετά τον θάνατο του γονιού η επικαρπία και η ψιλή κυριότητα ενώνονταν και πάλι χωρίς να προκύψει φόρος κληρονομιάς. Ο γονιός εξακολουθούσε να έχει τον πλήρη έλεγχο του ακινήτου καθώς ο επικαρπωτής διατηρεί το προνόμιο της οίκησης ακόμη και της είσπραξης του όποιου εισοδήματος θα μπορούσε να προκύψει από την εκμετάλλευση του ακινήτου.

Με την επιβολή του ΕΕΤΗΔΕ, οι κατέχοντες την ψιλή κυριότητα είχαν βρεθεί στο φορολογικό απυρόβλητο καθώς το χαράτσι κλήθηκαν να πληρώσουν οι κατέχοντες την επικαρπία. Με τον ΕΝΦΙΑ η εικόνα άλλαξε άρδην. Ο επικαρπωτής πληρώνει για το μερίδιο που του αντιστοιχεί και ο ψιλός κύριος για το δικό του. Αυτή η παραδοχή του νόμου, ήταν και ένας από τους λόγους για τους οποίος αυξήθηκε τόσο πολύ ο αριθμός των υπόχρεων σε πληρωμή ΕΝΦΙΑ.

Το πώς υπολογίζεται ο φόρος για τον ψιλό κύριο, εξαρτάται από την ηλικία του επικαρπωτή. Ο νόμος προβλέπει ότι αν  ο επικαρπωτής είναι φυσικό πρόσωπο, ο φόρος που αναλογεί στο δικαίωµα της επικαρπίας ορίζεται ως ποσοστό του φόρου που αναλογεί στην πλήρη κυριότητα του ακινήτου, ανάλογα µε την ηλικία του επικαρπωτή ως εξής:

    Στα 8/10, αν ο επικαρπωτής δεν έχει υπερβεί το 20ό έτος της ηλικίας του.
    Στα 7/10, αν ο επικαρπωτής έχει υπερβεί το 20ό έτος της ηλικίας του.
    Στα 6/10, αν ο επικαρπωτής έχει υπερβεί το 30ό έτος της ηλικίας του.
    Στα 5/10, αν ο επικαρπωτής έχει υπερβεί το 40ό έτος της ηλικίας του.
    Στα 4/10, αν ο επικαρπωτής έχει υπερβεί το 50ό έτος της ηλικίας του.
    Στα 3/10, αν ο επικαρπωτής έχει υπερβεί το 60ό έτος της ηλικίας του.
    Στα 2/10, αν ο επικαρπωτής έχει υπερβεί το 70ό έτος της ηλικίας του.
    Στο 1/10, αν ο επικαρπωτής έχει υπερβεί το 80ό έτος της ηλικίας του.

Αν πάλι ο επικαρπωτής δεν είναι φυσικό πρόσωπο, ο φόρος που αναλογεί στο δικαίωµα αυτό ορίζεται στα 8/10 του φόρου που αναλογεί στην πλήρη κυριότητα.

Οπως προκύπτει και από τη διάταξη του νόμου, αν ο επικαρπωτής καλείται να πληρώσει το 20% του συνολικού φόρου (επειδή έχει υπερβεί το 70ο έτος της ηλικίας του, ο κατέχων την ψιλή κυριότητα, καλείται να πληρώσει το υπόλοιπο 80%. Εκεί λοιπόν που ο ψιλός κύριος δεν πλήρωνε τίποτα με βάση το χαράτσι της ΔΕΗ, τώρα θα βρεθεί να πληρώνει το 80% του χαρατσιού.