Στο επίκεντρο ο ρόλος του Λυκείου, η αξιολόγηση των μαθητών και ο τρόπος πρόσβασης στα πανεπιστήμια

Σε κρίσιμο στάδιο εισέρχεται ο διάλογος για το νέο Λύκειο και την καθιέρωση του Εθνικού Απολυτηρίου, καθώς την Τετάρτη 14 Οκτωβρίου ξεκίνησε στην Αθήνα η διήμερη ευρωπαϊκή συμβουλευτική διαδικασία, η οποία διοργανώνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, παρουσία της υπουργού Σοφίας Ζαχαράκη.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκονται κρίσιμα ζητήματα που αφορούν το μέλλον του Λυκείου και την πρόσβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Ειδικότερα, εξετάζεται η σχέση του Εθνικού Απολυτηρίου με τις Πανελλαδικές Εξετάσεις, η βαρύτητα των σχολικών βαθμών και το ενδεχόμενο συνυπολογισμού των επιδόσεων των μαθητών στη Β΄ και τη Γ΄ Λυκείου για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια.

Τα τρία σενάρια που βρίσκονται υπό εξέταση

Η Ενδιάμεση Έκθεση Πορισμάτων του Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία, η οποία παρουσιάστηκε τον Σεπτέμβριο, καταγράφει τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις για τη σύνδεση του Εθνικού Απολυτηρίου με την εισαγωγή στα ΑΕΙ. Μέχρι στιγμής, δεν έχει ληφθεί οριστική απόφαση υπέρ κάποιας από αυτές.

1. Εθνικό Απολυτήριο μέσω του σχολείου και διατήρηση των Πανελλαδικών

Το πρώτο σενάριο προβλέπει ότι το Εθνικό Απολυτήριο θα διαμορφώνεται κυρίως μέσα από την ενδοσχολική αξιολόγηση, ενώ η εισαγωγή στα πανεπιστήμια θα εξακολουθεί να πραγματοποιείται μέσω ξεχωριστών, κεντρικά οργανωμένων εθνικών εξετάσεων.

Με αυτό το μοντέλο διαχωρίζεται η πιστοποίηση της επιτυχούς ολοκλήρωσης του Λυκείου από την επιλογή και κατάταξη των υποψηφίων για τις πανεπιστημιακές σχολές.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση ενισχύει τον ρόλο του σχολείου και των εκπαιδευτικών στη διαμόρφωση της μαθησιακής πορείας. Παράλληλα, όμως, δημιουργεί σημαντικά ερωτήματα σχετικά με την ισοτιμία των σχολικών βαθμών, καθώς θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι οι επιδόσεις των μαθητών είναι συγκρίσιμες μεταξύ διαφορετικών σχολικών μονάδων.

2. Δύο διακριτές εθνικές εξεταστικές διαδικασίες

Το δεύτερο σενάριο προβλέπει τη διενέργεια εθνικών εξετάσεων για την απόκτηση του Εθνικού Απολυτηρίου και, στη συνέχεια, ξεχωριστών εξετάσεων για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια, κυρίως σε μαθήματα προσανατολισμού ή εξειδίκευσης.

Στην περίπτωση αυτή, οι μαθητές θα συμμετέχουν σε δύο διαφορετικές εξεταστικές διαδικασίες: η πρώτη θα αφορά την πιστοποίηση της ολοκλήρωσης του Λυκείου και η δεύτερη την κατάταξή τους για την εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη επιλογή ενδέχεται να αυξήσει τον εξεταστικό φόρτο και την πίεση που δέχονται οι μαθητές. Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται και μια παραλλαγή, σύμφωνα με την οποία το Απολυτήριο θα μπορούσε να βασίζεται σε ενιαία εξέταση γενικών γνώσεων, ενδεχομένως με ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής, η οποία θα είχε παράλληλα επικουρικό ρόλο στη διαδικασία πρόσβασης στα ΑΕΙ.

3. Μία ενιαία εθνική εξέταση για το Απολυτήριο και την εισαγωγή στα ΑΕΙ

Το τρίτο σενάριο αφορά τη δημιουργία ενός ενιαίου συστήματος εθνικών εξετάσεων, με διπλή λειτουργία: την απόκτηση του Εθνικού Απολυτηρίου και την κατάταξη των υποψηφίων για τις πανεπιστημιακές σχολές.

Η ίδια εξεταστική διαδικασία θα αξιοποιείται και για τους δύο σκοπούς, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα εφαρμόζεται απαραίτητα το ίδιο όριο επιτυχίας ή ο ίδιος τρόπος υπολογισμού της επίδοσης.

Έτσι, ένας μαθητής θα μπορεί να εξασφαλίζει το Απολυτήριο, χωρίς η βαθμολογία του να επαρκεί για την εισαγωγή σε μια σχολή με υψηλή ζήτηση.

Το βασικό πλεονέκτημα αυτής της πρότασης είναι ότι αποφεύγονται δύο χωριστές εθνικές εξεταστικές διαδικασίες. Παραμένει, ωστόσο, ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο μία εξέταση μπορεί να εξυπηρετεί αποτελεσματικά τόσο την πιστοποίηση των γνώσεων όσο και την ανταγωνιστική επιλογή υποψηφίων για περιορισμένο αριθμό πανεπιστημιακών θέσεων.

Τι θα ισχύσει με τους βαθμούς της Β΄ και της Γ΄ Λυκείου

Ιδιαίτερη σημασία έχει το ζήτημα της συμμετοχής των σχολικών βαθμών στη διαμόρφωση του τελικού αποτελέσματος για την εισαγωγή στα ΑΕΙ.

Δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί αν στον βαθμό του Εθνικού Απολυτηρίου θα συνυπολογίζονται οι επιδόσεις μόνο της Γ΄ Λυκείου ή και της Β΄ Λυκείου. Επίσης, παραμένει ανοιχτό το ποσοστό συμμετοχής της ενδοσχολικής αξιολόγησης και το κατά πόσο ο τελικός βαθμός του Απολυτηρίου θα επηρεάζει άμεσα την κατάταξη των υποψηφίων.

Η ενδεχόμενη αυξημένη βαρύτητα των σχολικών επιδόσεων θα μπορούσε να ενισχύσει τον εκπαιδευτικό ρόλο του Λυκείου και να περιορίσει την αποκλειστική εξάρτηση της σχολικής πορείας από τις Πανελλαδικές.

Ταυτόχρονα, όμως, ανακύπτουν ζητήματα σχετικά με τις αποκλίσεις στη βαθμολόγηση μεταξύ σχολείων, την πιθανή άσκηση πιέσεων για υψηλότερους βαθμούς και την ανάγκη ύπαρξης κοινών, αξιόπιστων κριτηρίων αξιολόγησης.

Οι τέσσερις εκδοχές για τον τρόπο διεξαγωγής των εξετάσεων

Πέρα από τα τρία βασικά θεσμικά σενάρια, η Ενδιάμεση Έκθεση καταγράφει και εναλλακτικές δυνατότητες για την οργάνωση των εξετάσεων.

Μεταξύ των προτάσεων που εξετάζονται περιλαμβάνονται:

• Δεύτερη ευκαιρία βελτίωσης της βαθμολογίας, μέσω επαναληπτικής εξεταστικής διαδικασίας.

• Δύο εξεταστικές περίοδοι στη Γ΄ Λυκείου, με στόχο την κατανομή της εξεταζόμενης ύλης.

• Ψηφιακά μοντέλα αξιολόγησης, με αξιοποίηση πιστοποιημένης Τράπεζας Θεμάτων.

• Εφαρμογή του συστήματος Clearing, δηλαδή μιας συμπληρωματικής διαδικασίας κατανομής υποψηφίων σε πανεπιστημιακές θέσεις που παραμένουν κενές μετά την κύρια διαδικασία εισαγωγής, χωρίς τη διεξαγωγή νέων εξετάσεων.

Οι παραπάνω επιλογές αφορούν τον τρόπο υλοποίησης του συστήματος και δεν συνιστούν οριστικά αποφασισμένες αλλαγές.

Το βασικό ερώτημα για το μέλλον του Λυκείου

Κεντρικό σημείο του διαλόγου αποτελεί η διάκριση ανάμεσα στην απόκτηση του Απολυτηρίου και την εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Η επιτυχής ολοκλήρωση του Λυκείου πιστοποιεί ότι ο μαθητής έχει αποκτήσει τις απαιτούμενες γνώσεις, ενώ η εισαγωγή στα ΑΕΙ προϋποθέτει την επιλογή υποψηφίων με βάση συγκεκριμένα κριτήρια και τις διαθέσιμες θέσεις.

Η συζήτηση για το Εθνικό Απολυτήριο δεν περιορίζεται, επομένως, στο ενδεχόμενο κατάργησης ή διατήρησης των Πανελλαδικών Εξετάσεων. Αφορά συνολικά τον χαρακτήρα του Λυκείου, τη σχέση διδασκαλίας και αξιολόγησης, την αξιοπιστία της βαθμολόγησης και τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών για όλους τους μαθητές.

Το ζητούμενο είναι αν θα διαμορφωθεί ένα σύστημα που θα ενισχύει ουσιαστικά τον μορφωτικό και παιδαγωγικό ρόλο του Λυκείου ή αν οι αλλαγές θα οδηγήσουν σε πρόσθετες εξεταστικές απαιτήσεις και μεγαλύτερη πίεση στους μαθητές.

Μέχρι να ολοκληρωθεί ο διάλογος και να ληφθούν οι σχετικές αποφάσεις, τα τρία σενάρια παραμένουν υπό εξέταση και δεν αποτελούν οριστικό πλαίσιο αλλαγών.